stdsquare²
🎓 Kelas
stdsquare / materi / slides / pertemuan-14
Tema
Japan
Arcade
Dark Retro
Font
‹ Daftar slide Pertemuan 14: Rencana Strategis & Bisnis Social Enterprise
RPS minggu 14 · Rencana Strategis & Bisnis

Rencana Strategis & Bisnis SE

Puncak Integrasi P1-P13: Business Plan Lengkap

Peta Pembelajaran P14

Empat kluster: strategic vs business plan, kerangka perencanaan, unit economics, dan pitch deck.

Strategi & Perencanaan
  • Strategic plan vs business plan — beda & kapan pakai
  • 3 horizon planning (1, 3, 10 tahun)
  • BSC SE (Balanced Scorecard)
  • OKR Doerr + Theory of Change
Bisnis & Pitch
  • 10 seksi business plan
  • Impact thesis & unit economics break-even
  • Pitch deck 10 slide (Sequoia format)
  • Synthesis semua pilar P1-P13

Mengapa Business Plan Krusial untuk SE

Business plan adalah peta jalan SE — tanpa itu, operasi tanpa arah dan sulit attract funding.

Tanpa Business Plan
Reaktif
Operasi ad-hoc, sulit attract investor/donor
Dengan Business Plan
Proaktif
Strategi jelas, foundation untuk funding & scale
Lesson SE gagal: banyak yang punya misi bagus tapi tidak punya business plan yang rigor — akhirnya stagnan atau gagal scale.
Bagian 1 · 1/4
Strategic vs Business Plan + 3 Horizon
Diskusi kelas: apa beda strategic plan (5-10 tahun) dengan business plan (1-3 tahun)?

Strategic Plan vs Business Plan

Dua dokumen perencanaan yang saling melengkapi — strategic untuk arah jangka panjang, business untuk eksekusi jangka pendek.

  • SBMC + unit economics + impact measurement
  • DimensiStrategic PlanBusiness Plan
    Timeframe5-10 tahun1-3 tahun
    FokusVision, mission, positioningEksekusi, operations, financials
    AudiensBoard, leadership teamInvestor, bank, stakeholder operasional
    Update3-5 tahun sekaliTahunan atau semester
    FormatNaratif strategisDetail dengan proyeksi finansial
    Konteks SEMisi sosial + impact thesis

    3 Horizon Planning (Baggio)

    Tiga horizon untuk planning SE: H1 (defend core), H2 (build emerging), H3 (create options).

    Horizon 1 (1 tahun)
    • Defend & extend core
    • Optimasi operasi saat ini
    • Revenue & impact stabil
    • KPI bulanan & quarterly
    Horizon 2 (3 tahun)
    • Build emerging opportunities
    • Scale model yang proven
    • Invest R&D & partnership
    • KPI semester & tahunan
    Horizon 3 (10 tahun)
    • Create viable options
    • Eksplorasi inovasi radikal
    • Build movement & ecosystem
    • Vision & legacy thinking

    BSC SE (Balanced Scorecard)

    BSC Kaplan diadaptasi untuk SE dengan empat perspektif + dimensi impact sebagai perspektif kelima.

    PerspektifPertanyaan KunciContoh KPI SE
    FinancialBagaimana kita terlihat ke investor/donor?Revenue growth, fundraising efficiency
    Beneficiary/CustomerBagaimana beneficiary melihat kami?NPS, adoption rate, satisfaction
    Internal ProcessApa proses yang harus excellent?Delivery time, quality, M&E rigor
    Learning & GrowthBagaimana kami sustain capability?Staff retention, training hours
    Impact (khas SE)Bagaimana dampak sosial kami?SROI, IRIS+ indikator, outcome
    Bagian 2 · 2/4
    OKR & Theory of Change untuk SE
    Diskusi kelas: bagaimana OKR (quarterly) dan Theory of Change (long-term) bekerja bersama?

    OKR Doerr + Theory of Change

    OKR quarterly eksekusi ToC long-term — Objective qualitative, Key Results quantitative.

    KonsepDefinisiContoh SE Pendidikan
    ObjectiveGoal qualitative yang inspiratif"Tingkatkan kualitas pendidikan di desa terpencil"
    Key Result 1Metrics quantitative"Kirim 100 guru ke 50 desa di Q4"
    Key Result 2Metrics quantitative"Tingkatkan nilai siswa 20% di sekolah mitra"
    Key Result 3Metrics quantitative"Retain 90% pengajar untuk periode 2"
    ToC LinkOutput yang berkontribusi ke outcomeGuru terkirim (output) → nilai naik (outcome) → lulus SMA (impact)

    Hitung dari Nol: OKR Scorecard SE

    Skenario: SE pendidikan Q4 dengan 3 OKR. Objective 1 (kirim 100 guru): KR1 95 guru (95%), KR2 retention 88% (88%), KR3 nilai naik 18% (90%). Objective 2 (fundraise Rp 5M): KR1 Rp 4.5M (90%), KR2 50 donatur baru (100%). Objective 3 (impact report): KR1 publish Q4 (100%), KR2 GIIRS apply (60%). Hitung skor per OKR (avg KR, cap 100%) dan total.
    ObjectiveKey ResultsAvg ScoreStatus
    O1: Kirim 100 guruKR1 95%, KR2 88%, KR3 90%(95+88+90)/3 = 91%Berhasil
    O2: Fundraise Rp 5MKR1 90%, KR2 100%(90+100)/2 = 95%Berhasil
    O3: Impact reportKR1 100%, KR2 60%(100+60)/2 = 80%Berhasil
    Total OKR Score(91+95+80)/3 = 88.67%Sangat baik
    Insight: Total 88.67% (target OKR ideal 70%). Score >70% sudah baik — score 90%+ pertimbangkan KR lebih ambitious.
    Bagian 3 · 3/4
    10 Seksi Business Plan + Unit Economics
    Diskusi kelas: dari 10 seksi business plan, mana yang paling sulit untuk disusun?

    10 Seksi Business Plan SE

    Struktur business plan SE dengan sepuluh seksi komprehensif yang mengintegrasikan semua pilar.

    #SeksiIntiPilar P1-P13
    1Executive SummaryRingkasan 1-2 halamanSintesis semua
    2Vision, Mission & ValuesIdentitas SEP1 Konsep SE
    3Theory of ChangeLogika impactP10 Pengukuran Dampak
    4SBMCModel bisnis sosialP3 Strategi
    5Market AnalysisCustomer & beneficiaryP9 Pemasaran
    6Operations PlanSupply chain & deliveryP7 Operasional
    7Marketing & SalesStrategi go-to-marketP9 Pemasaran
    8Team & GovernanceStruktur & kapabilitasP12 Capacity
    9Financial Projections3-5 year P&L, cash flowP5 Keuangan
    10Impact MeasurementKPI & SROI planP10 Pengukuran Dampak

    Impact Thesis & Unit Economics

    Impact thesis = pernyataan jelas tentang dampak yang dituju; Unit economics = break-even per beneficiary.

    Impact Thesis
    • Pernyataan: "Kami percaya X menyebabkan Y"
    • Contoh: "Energi bersih → peningkatan ekonomi keluarga desa"
    • Berbasis Theory of Change
    • Measurable via IRIS+/GIIRS
    Unit Economics
    • Break-even per unit beneficiary
    • Revenue per beneficiary > Cost per beneficiary
    • Contoh: Rp 5jt revenue > Rp 3jt cost = surplus Rp 2jt
    • Scale path dari unit economics
    Insight: Impact thesis tanpa unit economics = visi tanpa sustainability. Unit economics tanpa impact thesis = bisnis tanpa misi. SE harus punya keduanya.

    Hitung dari Nol: Break-Even Unit Economics

    Break-Even Beneficiary = Total Fixed Cost / (Revenue per Beneficiary − Variable Cost per Beneficiary)
    Skenario: SE pelatihan vokasi. Fixed cost Rp 500 juta/tahun. Revenue per siswa Rp 5 juta. Variable cost per siswa Rp 2 juta. Hitung: (a) Contribution margin per siswa; (b) Break-even jumlah siswa; (c) Margin of safety jika target 200 siswa.
    StepHitungNilai
    Contribution MarginRp 5 juta − Rp 2 jutaRp 3 juta per siswa
    Break-Even SiswaRp 500 jt / Rp 3 juta166.67 ≈ 167 siswa
    Revenue @ 200 siswa200 × Rp 5 jutaRp 1 miliar
    Total Cost @ 200Rp 500 jt + (200 × Rp 2 jt)Rp 900 juta
    Profit @ 200Rp 1 miliar − Rp 900 jtRp 100 juta
    Margin of Safety(200 − 167) / 20016.5%
    Insight: Break-even 167 siswa; target 200 siswa memberi margin of safety 16.5%. SE viable tapi buffer tipis — scale up untuk margin lebih tebal.
    Bagian 4 · 4/4
    Pitch Deck 10 Slide (Sequoia Format)
    Diskusi kelas: dari 10 slide pitch deck Sequoia, mana yang paling kritis untuk meyakinkan investor?

    Pitch Deck 10 Slide (Sequoia Format)

    Sepuluh slide format Sequoia Capital — standar pitch deck global untuk startup & SE.

    #SlideIntiSE Adaptasi
    1Company PurposeMisi satu kalimatMisi sosial + bisnis
    2ProblemMasalah yang diselesaikanMasalah sosial + beneficiary pain
    3SolutionSolusi yang ditawarkanProduk + Theory of Change
    4Why NowMomentum timingPolicy window + market timing
    5Market SizePotensi pasarBeneficiary + customer market
    6CompetitionLanskap kompetitifCharity + commercial alternatives
    7ProductDetail produk/jasaSBMC + impact mechanism
    8Business ModelCara generate revenueUnit economics + revenue stream
    9TeamFounders & key peopleDual mandate capability
    10Financials & AskProyeksi + funding requestImpact + financial projections

    Hitung dari Nol: Pitch Deck Valuation

    Skenario: SE mencari Rp 5 miliar seed funding. Proyeksi: Revenue Rp 2 miliar year-3, profit margin 15%, impact 10.000 beneficiary. Valuation method: Berkus (5x year-3 profit) atau VC method (10x year-3 profit dengan discount). Hitung valuation via Berkus & VC method.
    MethodHitungValuation
    Year-3 ProfitRp 2 miliar × 15%Rp 300 juta
    Berkus Method5 × Rp 300 jutaRp 1.5 miliar
    VC Method (10x)10 × Rp 300 jutaRp 3 miliar
    Ask (Seed)Rp 5 miliar
    Implied Equity (Berkus)Rp 5M / Rp 1.5M333% (tidak masuk akal — over-ask)
    Implied Equity (VC)Rp 5M / Rp 3M167% (masih over-ask)
    Insight: Valuation Rp 1.5-3 miliar, tapi ask Rp 5 miliar. SE over-asked. Turunkan ask ke Rp 1-2 miliar atau boost proyeksi profit.

    Integrasi: Business Plan sebagai Sintesis P1-P13

    Business plan SE adalah sintesis semua pilar P1-P13 — setiap seksi merepresentasikan satu pilar.

    Seksi Business PlanPilar P1-P13Kerangka Utama
    Vision, MissionP1 Konsep SEDees, Yunus
    Theory of ChangeP10 Pengukuran DampakToC, IRIS+, SROI
    SBMCP3 StrategiBMC, SBMC, Alter
    Market AnalysisP9 Pemasaran3 audience, brand arch
    Operations PlanP7 OperasionalSCOR, Lean, EOQ
    Marketing & SalesP9 PemasaranCAC/LTV, storytelling
    Team & GovernanceP12 CapacityMcKinsey 7S, Austin
    Financial ProjectionsP5 KeuanganPSAK, IR, dual reporting
    Impact MeasurementP10 Pengukuran DampakSROI, GIIRS

    Penutup: Kompilasi Skill Pengelola SE Profesional

    Skill lengkap yang Anda dapatkan dari P1-P14 — foundation untuk karir pengelola SE profesional.

    Konsep & Strategi
    • Memahami spektrum SE & tipe Yunus
    • BMC + SBMC + Alter tipologi
    • Design thinking + MVP untuk validasi
    Eksekusi & Operasi
    • Keuangan SE + PSAK + IR
    • Operasional + Lean + supply chain
    • Pemasaran etis + cause marketing
    Scale & Sustain
    • Pengukuran dampak SROI + GIIRS
    • Capacity 7S + partnership Austin
    • Business plan + pitch deck
    Selamat menyelesaikan Social Enterprise Management! Skill ini adalah foundation untuk karir sebagai pengelola SE profesional di Indonesia.